کشف موجود دریایی ۱۶۰ میلیون ساله با بدنی شبیه بشکه؛ عجیب‌ترین خویشاوند باستانی ماهی مرکب!

تصور کنید در میان میلیون‌ها فسیل دریایی، نمونه‌ای پیدا شود که ظاهرش آن‌قدر با بقیه متفاوت باشد که حتی متخصصان باتجربه هم در نگاه اول نتوانند آن را به‌درستی تشخیص دهند. چنین اتفاقی در ایالت وایومینگ آمریکا رخ داده است؛ جایی که دو فسیل متعلق به یک موجود دریایی ۱۶۰ میلیون ساله، دانشمندان را با گونه‌ای عجیب از خویشاوندان باستانی ماهی مرکب روبه‌رو کرده‌اند.

این جانور که Wyoteuthis linsterorum نام‌گذاری شده، به گروهی منقرض‌شده از سرپایان دریایی به نام بلمنیت‌ها تعلق دارد. بلمنیت‌ها از خویشاوندان دور ماهی‌های مرکب و اختاپوس‌های امروزی محسوب می‌شوند و در دریاهای دوران مزوزوئیک زندگی می‌کردند.

اما چیزی که این گونه را به کشفی ویژه تبدیل کرده، اندازه غیرعادی و شکل بسیار پهن اسکلت داخلی آن است؛ ساختاری که برخلاف نمونه‌های معمول بلمنیت‌ها، بیشتر به یک بشکه کوتاه و ضخیم شباهت دارد.

موجودی که از الگوی معمول بلمنیت‌ها پیروی نمی‌کرد

بلمنیت‌ها جانورانی دریایی با بدنی نرم و بازوهایی شبیه ماهی مرکب بودند. آن‌ها برخلاف اختاپوس‌ها، ساختاری سخت و داخلی داشتند که بخشی از آن به شکل یک قطعه کشیده و فشنگ‌مانند باقی می‌ماند. همین بخش سخت، که در علم دیرینه‌شناسی روستروم یا محافظ نامیده می‌شود، معمولاً از مهم‌ترین بقایای این جانوران در فسیل‌هاست.

در بسیاری از نمونه‌های شناخته‌شده، این ساختار باریک و کشیده است. فسیل‌های معمول بلمنیت در منطقه وایومینگ اغلب حدود ۵ تا ۱۰ سانتی‌متر طول و تنها یک تا دو سانتی‌متر عرض دارند.

اما فسیل جدید کاملاً متفاوت است. بخش حفظ‌شده اسکلت داخلی آن حدود ۱۰ سانتی‌متر طول دارد و عرض آن در قسمت‌های پهن به حدود ۶ سانتی‌متر می‌رسد. این نسبت غیرمعمول باعث شده پژوهشگران آن را یکی از چاق‌ترین و ضخیم‌ترین بلمنیت‌های شناخته‌شده توصیف کنند.

به بیان ساده، اگر نمونه‌های معمول این گروه شبیه گلوله‌ای باریک باشند، Wyoteuthis بیشتر به یک استوانه کوتاه و بسیار قطور شباهت داشته است.

فسیلی که نزدیک به سه دهه منتظر بررسی ماند

داستان این کشف به اواخر دهه ۱۹۹۰ بازمی‌گردد. در آن زمان، بورکهارد پول، دیرینه‌شناس و بنیان‌گذار مرکز دایناسور وایومینگ، هنگام بررسی فسیل‌های منطقه با نمونه‌ای روبه‌رو شد که تفاوت آشکاری با بلمنیت‌های معمول داشت.

با وجود ظاهر غیرعادی، این فسیل برای سال‌ها در مجموعه موزه باقی ماند و بررسی علمی دقیقی روی آن انجام نشد. نبود نمونه مشابه، تشخیص ماهیت واقعی آن را دشوار کرده بود.

نقطه عطف ماجرا در سال ۲۰۱۹ اتفاق افتاد؛ زمانی که یک فسیل‌جمع‌کن به نام کلیف لینستر نمونه دومی را در نزدیکی منطقه تن اسلیپ در وایومینگ پیدا کرد و آن را به مرکز دایناسور وایومینگ اهدا کرد.

اکنون پژوهشگران دو نمونه در اختیار داشتند که می‌توانستند آن‌ها را با یکدیگر مقایسه کنند. همین موضوع زمینه را برای بررسی دقیق‌تر و معرفی رسمی یک گونه جدید فراهم کرد.

نام گونه نیز به افتخار کلیف لینستر و خانواده‌اش انتخاب شده است؛ فردی که نقش مهمی در فراهم شدن یکی از دو نمونه اصلی این پژوهش داشت.

اسکن سه‌بعدی، راز فسیل را آشکار کرد

برای بررسی ساختار داخلی فسیل‌ها، دانشمندان از فناوری تصویربرداری سی‌تی‌اسکن استفاده کردند. این روش به آن‌ها اجازه داد بدون آسیب زدن به نمونه‌ها، بخش‌های داخلی و ویژگی‌های ساختاری آن‌ها را مشاهده کنند.

نتایج اسکن‌ها نشان داد این جانور فقط یک بلمنیت معمولی با اندازه‌ای متفاوت نیست، بلکه به شاخه‌ای باستانی از این گروه تعلق دارد که تصور می‌شد میلیون‌ها سال پیش از دوره زندگی این نمونه از بین رفته باشد.

این موضوع یکی از مهم‌ترین بخش‌های کشف است. دانشمندان با جانوری روبه‌رو شده‌اند که نه‌تنها ظاهر متفاوتی داشته، بلکه از نظر تاریخ تکاملی نیز می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره بقای شاخه‌های قدیمی بلمنیت‌ها ارائه دهد.

پژوهشگران معتقدند چنین کشفی نشان می‌دهد حتی گروه‌هایی از جانوران که بیش از دو قرن مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، هنوز می‌توانند رازهای ناشناخته‌ای در دل فسیل‌هایشان داشته باشند.

این موجود باستانی چقدر بزرگ بوده است؟

اگرچه فسیل‌های پیدا‌شده فقط بخش‌هایی از اسکلت داخلی جانور را حفظ کرده‌اند، پژوهشگران با استفاده از روش‌های مقایسه‌ای توانسته‌اند اندازه احتمالی بدن آن را تخمین بزنند.

بر اساس این محاسبات، طول کلی جانور از انتهای بدن تا نوک بازوهایش احتمالاً حدود ۵۵ تا ۶۰ سانتی‌متر بوده است؛ یعنی تقریباً به اندازه یک ماهی مرکب متوسط امروزی.

البته بخش سخت باقی‌مانده در فسیل، تمام بدن جانور را نشان نمی‌دهد. بازوها، بافت‌های نرم و دیگر قسمت‌های بدن در طول میلیون‌ها سال از بین رفته‌اند. بنابراین اندازه نهایی یک برآورد علمی بر اساس تناسبات شناخته‌شده بلمنیت‌هاست، نه اندازه‌گیری مستقیم یک اسکلت کامل.

با وجود این، همین ابعاد نشان می‌دهد با جانوری نسبتاً درشت و بسیار متفاوت از نمونه‌های معمول این گروه روبه‌رو بوده‌ایم.

آیا این جانور شکارچی ماهی مرکب‌های دیگر بود؟

یکی از پرسش‌های جذاب درباره Wyoteuthis، دلیل بدن غیرعادی و قطور آن است. چرا این جانور در مقایسه با خویشاوندانش چنین ساختار بزرگی داشته است؟

پژوهشگران هنوز پاسخ قطعی ندارند، اما یک فرضیه جالب مطرح کرده‌اند: شاید جثه بزرگ‌تر به این موجود کمک می‌کرده جانوران کوچک‌تر را شکار کند.

در همان محیط دریایی، گونه‌های دیگری از بلمنیت‌ها مانند Pachyteuthis نیز زندگی می‌کردند. دانشمندان احتمال می‌دهند Wyoteuthis از اندازه و قدرت بدنی خود برای شکار این جانوران کوچک‌تر استفاده می‌کرده است.

این فرضیه با رفتار برخی سرپایان امروزی نیز قابل مقایسه است؛ زیرا ماهی‌های مرکب امروزی گاهی سرپایان دیگر و حتی اعضای گونه خودشان را شکار می‌کنند. بااین‌حال، هنوز شواهد مستقیمی از رژیم غذایی Wyoteuthis به دست نیامده و این توضیح در حد یک احتمال علمی باقی مانده است.

کشفی که تاریخ تکامل جانوران دریایی را جذاب‌تر می‌کند

فسیل‌های این جانور از سازند سان‌دنس (Sundance Formation) در وایومینگ به دست آمده‌اند؛ منطقه‌ای که حدود ۱۶۰ میلیون سال پیش زیر آب یک دریای داخلی باستانی قرار داشت. امروزه این منطقه یکی از محل‌های مهم کشف فسیل‌های بلمنیت در آمریکاست.

معرفی Wyoteuthis linsterorum نشان می‌دهد تنوع جانوران دریایی دوران ژوراسیک بسیار بیشتر از چیزی بوده که از روی نمونه‌های شناخته‌شده تصور می‌شد. این موجود عجیب ممکن است نماینده شاخه‌ای از بلمنیت‌ها باشد که حضورش در آن دوره برای دانشمندان غیرمنتظره بوده است.

پژوهش مربوط به این کشف در مجله علمی Papers in Palaeontology منتشر شده است. شاید این موجود در مقایسه با دایناسورهای عظیم‌الجثه ژوراسیک چندان بزرگ نبوده باشد، اما ظاهر غیرمعمول و جایگاه تکاملی‌اش آن را به یکی از کشفیات جالب توجه دیرینه‌شناسی تبدیل کرده است.