جغد ۴۷ میلیون ساله با آخرین وعده غذایی‌اش کشف شد؛ اجداد جغدها روزها شکار می‌کردند!
فسیلی کم‌نظیر از یک جغد باستانی در آلمان کشف شده که حدود ۴۷ میلیون سال قدمت دارد. نکته شگفت‌انگیز، باقی‌ماندن بقایای یک سوسک براق سبزآبی در معده این پرنده است. بررسی غذای آخر، شکل استخوان‌های بال و ساختار پرها نشان می‌دهد این جغد احتمالاً در روشنایی روز فعال بوده است؛ یافته‌ای که سرنخ تازه‌ای درباره زمان تبدیل‌شدن جغدها به شکارچیان شب‌زی در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد.
امروزه جغدها را بیشتر به‌عنوان شکارچیان شب می‌شناسیم؛ پرندگانی با شنوایی فوق‌العاده، چشمان سازگار با نور کم و بال‌هایی که به آن‌ها اجازه می‌دهد تقریباً بی‌صدا پرواز کنند. اما آیا اجداد این پرندگان هم در تاریکی شکار می‌کردند؟ یک فسیل استثنایی که در آلمان کشف شده، نشان می‌دهد پاسخ این پرسش احتمالاً منفی است.
این فسیل حدود ۴۷ میلیون سال قدمت دارد و علاوه بر حفظ بخش بزرگی از اسکلت و پرهای پرنده، بقایای آخرین وعده غذایی آن را نیز در خود نگه داشته است. همین جزئیات کوچک به پژوهشگران کمک کرده تا تصویری تازه از شیوه زندگی جغدهای اولیه و زمان تکامل رفتار شب‌زی آن‌ها به دست آورند.
کشف جغدی که آخرین وعده غذایی‌اش را همراه داشت
این پرنده باستانی در محوطه فسیلی مشهور «گودال مسل» (Messel Pit) در آلمان پیدا شده است؛ منطقه‌ای که به‌دلیل حفظ شگفت‌انگیز بقایای جانوران و گیاهان باستانی، یکی از مهم‌ترین مکان‌های جهان برای مطالعه حیات در دوره ائوسن محسوب می‌شود.
فسیل در جریان عملیات کاوش سال ۲۰۲۵ به دست آمد و پس از بررسی‌های علمی، گونه‌ای جدید با نام Masillastrix blattophaga معرفی شد. این جغد کوچک حدود ۱۲ سانتی‌متر طول داشته و تقریباً تمام اسکلت آن به‌جز جمجمه حفظ شده است.
اما مهم‌ترین بخش کشف، بقایای یک حشره در ناحیه معده پرنده بود. پژوهشگران توانستند آن را به‌عنوان یک سوسک با رنگین‌تابی سبز و آبی شناسایی کنند؛ حشره‌ای که احتمالاً آخرین غذای این جغد پیش از مرگ بوده است.
اهمیت این موضوع بسیار زیاد است، زیرا یافتن بقایای قابل‌شناسایی حشرات به‌عنوان آخرین وعده غذایی یک پرنده فسیلی، اتفاقی بسیار نادر و بنا بر گزارش پژوهشگران، نخستین مورد شناخته‌شده از این نوع است. حتی نمونه مشابهی از همان نوع سوسک در رسوبات نزدیک محل کشف فسیل پیدا شد و به شناسایی حشره داخل معده کمک کرد.
چرا دانشمندان فکر می‌کنند این جغد روزها شکار می‌کرد؟
اولین سرنخ، همان سوسک رنگین‌تاب است. پژوهشگران توضیح می‌دهند که رنگین‌تابی در این گروه از حشرات با فعالیت روزانه ارتباط دارد. بنابراین وجود آن در معده جغد می‌تواند نشانه‌ای باشد که پرنده در روشنایی روز به شکار پرداخته است.
البته یک وعده غذایی به‌تنهایی نمی‌تواند زمان فعالیت یک جانور را با قطعیت مشخص کند. ممکن است پرنده حشره را هنگام طلوع یا غروب خورده باشد. به همین دلیل، دانشمندان برای تقویت فرضیه خود سراغ بخش‌های دیگری از فسیل رفتند.
ساختار پرهای بال و دم این جغد با ویژگی‌های رایج در بسیاری از جغدهای امروزی تفاوت داشت. در پرهای پرواز آن نشانه‌های مشخصی که معمولاً به کاهش صدای پرواز در جغدهای شب‌زی کمک می‌کنند، مشاهده نشد.
استخوان بازوی بال نیز سرنخ مهم دیگری بود. این استخوان در جغد باستانی کوتاه‌تر و قطورتر از نمونه مشابه در بسیاری از جغدهای امروزی بود. چنین ساختاری نشان می‌دهد بال‌های آن هنوز به شکل تخصص‌یافته‌ای که برای پرواز تقریباً بی‌صدا در شب مناسب است، تکامل پیدا نکرده بودند.
در مجموع، نوع غذای باقی‌مانده در معده، ویژگی پرها و شکل استخوان‌های بال، این فرضیه را تقویت می‌کنند که Masillastrix blattophaga احتمالاً پرنده‌ای روزفعال بوده است.
جغدها از چه زمانی به شکارچیان شب تبدیل شدند؟
یکی از پرسش‌های مهم در تکامل جغدها این است که دقیقاً چه زمانی فعالیت شبانه به ویژگی اصلی این پرندگان تبدیل شد.
فسیل جدید یک نقطه زمانی مهم در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد: حدود ۴۷ میلیون سال پیش، دست‌کم برخی از جغدهای باستانی هنوز ویژگی‌هایی مرتبط با فعالیت روزانه داشته‌اند.
در سوی دیگر، قدیمی‌ترین جغدهای شناخته‌شده‌ای که استخوان بازوی آن‌ها تناسبات مشابه جغدهای امروزی را نشان می‌دهد، حدود ۳۵ میلیون سال قدمت دارند. این تفاوت به پژوهشگران اجازه می‌دهد بازه احتمالی تغییر سبک زندگی جغدها را محدودتر کنند.
بر اساس این شواهد، احتمال دارد جغدها در فاصله حدود ۴۷ تا ۳۴ میلیون سال پیش، به‌تدریج به سمت فعالیت شبانه حرکت کرده باشند. البته این بازه یک برآورد تکاملی است، نه تاریخ دقیق یک تغییر ناگهانی؛ زیرا فسیل‌های اولیه جغدها بسیار کمیاب‌اند و بسیاری از نمونه‌های شناخته‌شده فقط شامل چند استخوان پراکنده هستند.
چرا جغدها شب‌زی شدند؟
با وجود روشن‌ترشدن زمان احتمالی این تغییر، دلیل اصلی آن همچنان یک معمای علمی است.
یکی از فرضیه‌های قدیمی این بود که جغدها برای کاهش رقابت با پرندگان شکاری روزفعال، به شکار در شب روی آورده‌اند. نظریه دیگری نیز مطرح می‌کرد که گسترش پستانداران شب‌زی، فرصت غذایی مناسبی برای اجداد جغدها ایجاد کرده است.
اما بررسی تاریخ تکامل این گروه‌های جانوری نشان می‌دهد گسترش چشمگیر پرندگان شکاری روزفعال و پستانداران شب‌زی، عمدتاً حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیون سال پیش اتفاق افتاده است؛ یعنی مدت‌ها پس از بازه‌ای که احتمال می‌رود جغدها به فعالیت شبانه روی آورده باشند.
بنابراین این توضیحات به‌تنهایی نمی‌توانند دلیل تغییر رفتار جغدها را روشن کنند. ممکن است عوامل دیگری در این تحول نقش داشته باشند که هنوز شواهد کافی برای شناسایی آن‌ها وجود ندارد.
فسیلی کوچک با اطلاعاتی بزرگ درباره تکامل پرندگان
اهمیت این کشف فقط به شناسایی یک گونه منقرض‌شده محدود نمی‌شود. حفظ‌شدن پرها، استخوان‌ها و حتی غذای داخل معده باعث شده دانشمندان بتوانند علاوه بر ظاهر این پرنده، درباره رفتار و شیوه زندگی آن نیز اطلاعاتی به دست آورند.
این موضوع به‌ویژه در مطالعه تکامل پرندگان اهمیت دارد؛ زیرا فسیل‌ها معمولاً فقط بخش‌هایی از اسکلت را حفظ می‌کنند و به‌ندرت امکان بررسی هم‌زمان چند ویژگی زیستی را فراهم می‌آورند.
نتایج این پژوهش در دوم نوامبر ۲۰۲۶ در مجله علمی Current Biology منتشر شده است. گروه تحقیقاتی به سرپرستی جرالد مایر از مؤسسه پژوهشی سنکنبرگ و موزه تاریخ طبیعی فرانکفورت در این مطالعه مشارکت داشته‌اند.
شاید عجیب‌ترین بخش داستان این باشد که یک سوسک کوچک که حدود ۴۷ میلیون سال پیش خوراک جغدی باستانی شده بود، حالا به یکی از مهم‌ترین سرنخ‌ها برای بازسازی تاریخ تکامل این پرندگان تبدیل شده است. فسیلی که نشان می‌دهد جغدها همیشه فرمانروایان تاریکی نبوده‌اند و احتمالاً روزگاری در روشنایی روز به دنبال شکار می‌گشته‌اند.
نظرها
هنوز کسی نظر نداده. اولین نفر باش و بگو چی فکر می‌کنی!