کتاب‌هایی با جلد ساخته‌شده از پوست انسان؛ حقیقت هولناکی که آزمایش‌های علمی تأیید کردند

شاید تصور اینکه کتابی با جلد چرمی را در دست گرفته‌اید که چرم آن از بدن یک انسان تهیه شده، شبیه داستان‌های ترسناک باشد؛ اما چنین کتاب‌هایی واقعاً وجود دارند. در تاریخ کتاب‌سازی، نمونه‌هایی ثبت شده‌اند که جلد آن‌ها از پوست انسان ساخته شده و آزمایش‌های علمی نیز منشأ انسانی بعضی از آن‌ها را تأیید کرده‌اند.

این شیوه عجیب صحافی نامی تخصصی دارد: «آنتروپودرمیک بیبلیوپجی» (Anthropodermic Bibliopegy). داستان این کتاب‌ها ترکیبی از تاریخ پزشکی، مجموعه‌داری، مرگ و رازهایی است که بعضی از آن‌ها هنوز پاسخ روشنی ندارند.

کتابی در هاروارد که جلد آن از پوست یک زن ناشناس بود

یکی از مشهورترین نمونه‌های تأییدشده در کتابخانه دانشگاه هاروارد نگهداری می‌شد. این کتاب فرانسوی با عنوان Des destinées de l’âme نوشته آرسان هوسه (Arsène Houssaye) بود؛ اثری درباره روح انسان، زندگی و سرنوشت پس از مرگ که نخستین بار در سال ۱۸۷۹ منتشر شد.

مالک اولیه این نسخه، پزشکی فرانسوی به نام دکتر لودویک بولان (Ludovic Bouland) بود. او در اوایل دهه ۱۸۸۰ کتاب را با پوستی صحافی کرد که از بدن یک زن فوت‌شده تهیه شده بود.

نکته تکان‌دهنده ماجرا این است که این زن بیمار یک مرکز درمانی روان‌پزشکی بود و ظاهراً بدون رضایت او یا خانواده‌اش از پوست بدنش استفاده شده بود.

بولان یادداشتی دست‌نویس داخل کتاب قرار داده بود که در آن توضیح می‌داد کتابی درباره روح انسان، سزاوار جلدی از جنس انسان است. او همچنین درباره روش آماده‌سازی پوست برای استفاده در صحافی توضیحاتی نوشته بود.

این کتاب سرانجام به مجموعه کتابخانه هاروارد راه پیدا کرد و در سال ۲۰۱۴، آزمایش‌های علمی منشأ انسانی جلد آن را تأیید کردند.

کتاب‌هایی که پزشکان با پوست بیماران خود صحافی کردند

نمونه هاروارد تنها مورد شناخته‌شده نیست. یکی دیگر از مجموعه‌های مهم در این زمینه در موزه موتر (Mütter Museum) و کتابخانه تاریخی کالج پزشکان فیلادلفیا قرار دارد.

یکی از کتاب‌های این مجموعه، Recueil des secrets نام دارد که در سال ۱۶۰۱ منتشر شده بود. این کتاب در سال ۱۸۸۷ توسط پزشکی به نام جان استاکتون هوف (John Stockton Hough) با پوست انسانی صحافی شد.

پوست استفاده‌شده متعلق به زنی به نام مری لینچ (Mary Lynch) بود که در سال ۱۸۶۹ در یک مرکز نگهداری افراد نیازمند در فیلادلفیا درگذشته بود. هوف که در زمینه پزشکی فعالیت می‌کرد، به بقایای بدن او دسترسی داشت و بعدها از پوستش برای صحافی کتاب استفاده کرد.

این نمونه نیز در بررسی‌های علمی به‌عنوان کتابی با جلد انسانی تأیید شد. چنین مواردی نشان می‌دهند که برخی پزشکان قرن نوزدهم، بقایای بدن بیماران یا افراد فوت‌شده را به شیوه‌هایی غیرمعمول و بدون معیارهای رضایت امروزی مورد استفاده قرار می‌دادند.

چطور دانشمندان فهمیدند جلد کتاب واقعاً پوست انسان است؟

شاید مهم‌ترین سؤال این باشد که چگونه می‌توان تشخیص داد یک جلد چرمی از پوست انسان ساخته شده یا از پوست حیواناتی مانند گوسفند، بز و گاو؟

برای پاسخ به این سؤال، پژوهشگران از روشی علمی به نام «اثر انگشت جرمی پپتیدی» یا Peptide Mass Fingerprinting استفاده می‌کنند.

در این روش، مقدار بسیار کوچکی از ماده مورد بررسی برداشته می‌شود. سپس پروتئین کلاژن موجود در آن با روش‌های آزمایشگاهی تجزیه و الگوی پپتیدهای حاصل بررسی می‌شود.

کلاژن در پوست انسان و حیوانات وجود دارد، اما ترکیب و الگوی مولکولی آن در گونه‌های مختلف تفاوت‌هایی دارد. دستگاه‌های تخصصی می‌توانند این تفاوت‌ها را شناسایی کنند و مشخص کنند ماده مورد آزمایش به انسان تعلق دارد یا حیوان دیگری.

مزیت این روش آن است که به نمونه بسیار کوچکی نیاز دارد و برخلاف آزمایش DNA، احتمال اشتباه گرفتن آلودگی ناشی از تماس دست انسان با خود جلد کتاب کمتر است.

البته این آزمایش محدودیت‌هایی هم دارد: تأیید منشأ انسانی پوست به‌تنهایی مشخص نمی‌کند پوست متعلق به چه کسی بوده، آن فرد زن بوده یا مرد، یا دقیقاً در چه شرایطی از بدن او جدا شده است.

همه کتاب‌های مشکوک واقعاً پوست انسان ندارند!

با انتشار داستان کتاب‌های جلدانسانی، نسخه‌های زیادی در کتابخانه‌ها و مجموعه‌های خصوصی با چنین ادعایی معرفی شدند. اما بررسی‌های علمی نشان دادند که همه این داستان‌ها حقیقت ندارند.

پروژه‌ای پژوهشی با عنوان «Anthropodermic Book Project» برای بررسی همین ادعاها شکل گرفت. هدف این گروه شناسایی کتاب‌های مشکوک و آزمایش علمی جلد آن‌ها بود.

بر اساس آخرین آمار منتشرشده در وب‌سایت این پروژه در آوریل ۲۰۲۴، پژوهشگران ۵۱ کتاب مشکوک را شناسایی کرده بودند. از میان ۳۲ کتابی که آزمایش شده یا در مرحله بررسی بودند، منشأ انسانی ۱۸ مورد تأیید و ۱۴ مورد رد شده بود.

برای مثال، کتابی که تصور می‌شد در کتابخانه دانشگاه نوتردام با پوست انسان صحافی شده و حتی داستانی درباره ارتباط آن با کریستف کلمب داشت، پس از آزمایش مشخص شد جلدی از پوست خوک دارد.

این نتایج نشان می‌دهند که نوشته‌های قدیمی داخل کتاب‌ها یا داستان‌هایی که درباره صاحبان آن‌ها نقل می‌شود، برای اثبات منشأ جلد کافی نیستند.

سرنوشت پوست کتاب هاروارد چه شد؟

ماجرای کتاب هاروارد در سال ۲۰۲۴ وارد مرحله تازه‌ای شد. دانشگاه تصمیم گرفت پوست انسانی را از جلد کتاب جدا کند؛ زیرا نگهداری بقایای بدن انسان به‌عنوان بخشی از یک مجموعه کتابخانه‌ای، از نظر اخلاقی مسئله‌ساز بود.

در اوت ۲۰۲۵، مسئولیت نگهداری این بقایا به کمیته‌ای در موزه‌های دانشگاه هاروارد واگذار شد تا درباره سرنوشت نهایی آن تصمیم‌گیری کند.

در به‌روزرسانی رسمی آوریل ۲۰۲۶، کتابخانه هاروارد اعلام کرد که تحقیقات گسترده‌ای درباره زندگی پزشک، تاریخچه کتاب و هویت زن انجام شده، اما هویت واقعی این زن همچنان مشخص نشده است.

پژوهشگران احتمال داده‌اند که پوست در دوران تحصیل پزشکی بولان در دانشگاه استراسبورگ، بین سال‌های ۱۸۶۰ تا ۱۸۶۵، تهیه شده باشد؛ زمانی که دسترسی دانشجویان پزشکی به اجساد افراد بی‌نام‌ونشان و محروم برای آموزش و کالبدشکافی وجود داشت. بااین‌حال، مدرک قطعی برای ارتباط پوست این زن با یک بیمار یا مرکز درمانی مشخص پیدا نشده است.

کتاب‌هایی که تاریخ تاریک پزشکی را روایت می‌کنند

کتاب‌های صحافی‌شده با پوست انسان فقط اشیایی عجیب برای نمایش در موزه‌ها نیستند؛ آن‌ها بخشی از تاریخ پیچیده پزشکی، نگاه انسان به مرگ و رفتارهای غیراخلاقی گذشته را نشان می‌دهند.

برخی از این کتاب‌ها به‌عنوان یادگاری شخصی ساخته شدند و در مواردی نیز استفاده از پوست بدن محکومان یا افراد فوت‌شده با هدف مجازات نمادین مطرح بوده است.

بااین‌حال، نباید تصور کرد تمام کتاب‌های قدیمی چرمی چنین منشأیی دارند یا این کار در گذشته یک روش رایج صحافی بوده است. نمونه‌های تأییدشده بسیار نادرند و بسیاری از ادعاها پس از آزمایش علمی رد شده‌اند.

شاید عجیب‌ترین بخش این ماجرا، کتابی باشد که هنوز متن آن باقی مانده، اما داستان انسانی که پوستش برای جلد آن استفاده شده، هرگز به‌طور کامل روشن نخواهد شد؛ زنی که نامش در تاریخ گم شده، اما بخشی از بدنش به یکی از بحث‌برانگیزترین اشیای کتابخانه‌ای جهان تبدیل شده است.