کشف بچه نهنگ راست اطلس شمالی در آب‌های کانادا؛ امید تازه برای یکی از کمیاب‌ترین نهنگ‌های جهان

کشف بچه نهنگ راست اطلس شمالی در آب‌های کانادا؛ امید تازه برای یکی از کمیاب‌ترین نهنگ‌های جهان

پژوهشگران حیات‌وحش در کانادا موفق به شناسایی یک بچه نهنگ راست اطلس شمالی شده‌اند که با وجود ماه‌ها پایش و بررسی مناطق زیست این گونه، تا مدت‌ها از دید محققان پنهان مانده بود. این کشف که در نزدیکی جزیره آنتیکوستی در استان کبک اتفاق افتاده، خبر امیدوارکننده‌ای برای دانشمندانی است که سال‌هاست برای حفظ یکی از در معرض خطرترین گونه‌های بزرگ نهنگ تلاش می‌کنند.

این بچه نهنگ در کنار مادرش در تاریخ ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ مشاهده شد؛ اما شناسایی و تأیید هویت آن چند هفته زمان برد. پژوهشگران پس از بررسی تصاویر و تطبیق آن‌ها با اطلاعات ثبت‌شده در بانک شناسایی نهنگ‌های راست اطلس شمالی دریافتند که با یک بچه نهنگ تازه‌ثبت‌شده روبه‌رو هستند؛ نمونه‌ای که احتمالاً در فصل زادآوری ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ متولد شده، اما در بررسی‌های زمستانی از چشم تیم‌های تحقیقاتی دور مانده است.

نهنگی که ماه‌ها از دید محققان پنهان ماند

مشاهده اولیه این مادر و بچه توسط پژوهشگران مؤسسه Mingan Island Cetacean Study انجام شد. این گروه تحقیقاتی در آب‌های اطراف کبک فعالیت می‌کند و تصاویر نهنگ‌ها را برای بررسی وضعیت جمعیت و شناسایی افراد مختلف ثبت می‌کند.

پس از ثبت تصاویر، اطلاعات به دانشمندان مرکز Anderson Cabot for Ocean Life در آکواریوم نیوانگلند منتقل شد؛ مرکزی که مدیریت بانک اطلاعاتی شناسایی نهنگ راست اطلس شمالی را برعهده دارد. محققان با مقایسه الگوهای ظاهری و سوابق مشاهده، توانستند مادر را شناسایی و تولد بچه‌ای را که پیش‌تر ثبت نشده بود تأیید کنند.

نکته جالب این است که این نهنگ در طول بهار و تابستان، با وجود انجام بررسی‌های هوایی و دریایی در امتداد سواحل شرقی آمریکای شمالی، از دید گروه‌های پایش پنهان مانده بود. همین موضوع باعث شد کشف آن در اواخر تابستان برای پژوهشگران غافلگیرکننده باشد.

آشنایی با سیلت؛ مادر ۳۸ ساله و باتجربه

مادر این بچه نهنگ با نام «Silt» و شماره شناسایی ۱۸۱۷ در فهرست علمی نهنگ‌های راست اطلس شمالی ثبت شده است. این ماده بیش از ۳۸ سال سن دارد و بچه تازه‌شناسایی‌شده، ششمین فرزند شناخته‌شده او محسوب می‌شود.

سیلت نخستین بار در سال ۱۹۸۸ شناسایی شد. نام آن نیز به الگوی برجستگی‌های پوستی روی سر نهنگ اشاره دارد؛ الگویی که ظاهر آن می‌تواند در گذر زمان تغییر کند.

زندگی این نهنگ با خطرهای متعددی همراه بوده است. بر اساس اطلاعات ثبت‌شده، سیلت دست‌کم پنج بار در تجهیزات و ابزارهای ماهیگیری گرفتار شده و برخی از این اتفاق‌ها آثار و زخم‌های قابل‌توجهی روی سر و دم او بر جای گذاشته‌اند.

با وجود این آسیب‌ها، سیلت زنده مانده و خانواده بزرگی تشکیل داده است. او علاوه بر شش فرزند شناخته‌شده، سه نوه و یک نتیجه نیز دارد. یکی از نوه‌هایش در فصل زادآوری امسال نخستین بچه خود را به دنیا آورده و به این ترتیب سیلت هم‌زمان مادر، مادربزرگ و مادربزرگِ بزرگ محسوب می‌شود.

شمار بچه‌نهنگ‌های فصل زادآوری به ۲۴ رسید

اهمیت این کشف تنها به شناسایی یک نهنگ جدید محدود نمی‌شود. با اضافه شدن این بچه به فهرست علمی، تعداد نوزادان شناسایی‌شده در فصل زادآوری ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ به ۲۴ مورد رسیده است.

در طول فصل معمول زادآوری، که از اواسط نوامبر تا اواسط آوریل ادامه دارد، ۲۳ جفت مادر و بچه شناسایی شده بودند. مشاهده سیلت و فرزندش در ماه سپتامبر، چند ماه پس از پایان دوره معمول زادآوری، یک مورد تازه به این آمار اضافه کرد.

طبق اعلام آکواریوم نیوانگلند، این فصل چهارمین فصل پربار ثبت‌شده از نظر تعداد بچه‌نهنگ‌ها و بهترین فصل از سال ۲۰۰۹ تاکنون بوده است. البته این آمار به معنای برطرف شدن خطر انقراض نیست؛ زیرا جمعیت این گونه همچنان بسیار محدود است.

چرا نهنگ راست اطلس شمالی تا این اندازه کمیاب است؟

نهنگ راست اطلس شمالی یکی از گونه‌های بسیار آسیب‌پذیر در اقیانوس اطلس شمالی است. برآوردهای منتشرشده جمعیت این گونه را در حدود ۳۸۰ فرد نشان می‌دهند؛ در میان آن‌ها نیز تنها حدود ۷۰ ماده در سن تولیدمثل قرار دارند.

این نهنگ‌ها معمولاً در زمستان برای زایمان به آب‌های گرم‌تر جنوب شرقی ایالات متحده مهاجرت می‌کنند و در فصل‌های گرم‌تر سال به سمت مناطق شمالی‌تر، از جمله آب‌های نیوانگلند و کانادا، حرکت می‌کنند تا تغذیه کنند.

یکی از دلایل اهمیت ثبت تولدها این است که دانشمندان باید بدانند چه تعداد از ماده‌ها موفق به زایمان شده‌اند و بچه‌ها تا چه اندازه امکان زنده ماندن دارند. برای گونه‌ای با جمعیت اندک، هر تولد موفق می‌تواند در آینده به حفظ تنوع ژنتیکی و افزایش تعداد افراد کمک کند.

برخورد کشتی‌ها و تجهیزات ماهیگیری؛ تهدیدهای اصلی

با وجود خبر امیدوارکننده تولد بچه‌نهنگ‌ها، خطرهای انسانی همچنان یکی از مهم‌ترین تهدیدها برای بقای این گونه هستند. برخورد با کشتی‌های بزرگ و گرفتار شدن در طناب‌ها و تجهیزات ماهیگیری تجاری از عوامل اصلی آسیب‌دیدگی و مرگ نهنگ‌های راست اطلس شمالی به شمار می‌روند.

تغییرات دمای اقیانوس نیز شرایط را پیچیده‌تر کرده است. تغییر مسیر حرکت منابع غذایی باعث می‌شود نهنگ‌ها گاهی از مناطق حفاظت‌شده خارج شوند و در مسیرهایی قرار بگیرند که رفت‌وآمد کشتی‌ها یا فعالیت‌های ماهیگیری در آن‌ها بیشتر است.

بر اساس داده‌های پژوهشی، جمعیت این گونه در فاصله سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ حدود یک‌چهارم کاهش یافت. در سال ۲۰۱۸ نیز هیچ بچه نهنگ راست اطلس شمالی ثبت نشد؛ اتفاقی که نگرانی‌ها درباره آینده این گونه را افزایش داد.

هرچند در سال‌های اخیر نشانه‌هایی از بهبود وضعیت جمعیت دیده شده، دانشمندان تأکید می‌کنند که افزایش تعداد تولدها به‌تنهایی برای تضمین بقای این حیوانات کافی نیست و حفاظت از زیستگاه‌ها و کاهش برخورد با فعالیت‌های انسانی ضرورت دارد.

کشف تازه چه معنایی برای آینده این گونه دارد؟

شناسایی بچه نهنگ سیلت نشان می‌دهد حتی برنامه‌های گسترده پایش نیز ممکن است برخی از اتفاقات مهم طبیعت را از دست بدهند. اقیانوس پهناور است و نهنگ‌ها می‌توانند در مسیر مهاجرت خود برای ماه‌ها از دید پژوهشگران دور بمانند.

ریچارد سیرز، بنیان‌گذار و مدیر مؤسسه Mingan Island Cetacean Study، این کشف را یادآور گستردگی اقیانوس و دشواری ردیابی همه نهنگ‌ها دانسته است. دانشمندان امیدوارند در ماه‌های آینده اطلاعات بیشتری درباره بچه تازه‌شناسایی‌شده به دست آورند و وضعیت سلامت آن را بررسی کنند.

در نهایت، این اتفاق خبری خوشحال‌کننده برای حفاظت از نهنگ راست اطلس شمالی است؛ اما سرنوشت این گونه همچنان به اقدامات حفاظتی بلندمدت وابسته خواهد بود. هر بچه نهنگ تازه، فرصتی ارزشمند برای ادامه حیات جمعیتی است که هنوز با خطر جدی انقراض روبه‌روست.